<!DOCTYPE html>
<html class="client-nojs vector-feature-language-in-header-enabled vector-feature-language-in-main-page-header-disabled vector-feature-page-tools-pinned-disabled vector-feature-toc-pinned-clientpref-0 vector-toc-not-available vector-feature-main-menu-pinned-disabled vector-feature-limited-width-clientpref-1 vector-feature-limited-width-content-enabled vector-feature-custom-font-size-clientpref-1 vector-feature-appearance-pinned-clientpref-0 vector-feature-night-mode-enabled skin-theme-clientpref-os vector-sticky-header-enabled" lang="fr" dir="ltr"><head>
<meta charset="UTF-8">
<title>Termite</title>
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1.0">
<link rel="icon" type="image/png" href="./_res_/favicon.png">
<link rel="canonical" href="https://fr.wikipedia.org/wiki/Termite"> <link href="./_mw_/ext.cite.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.wikimediamessages.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/skins.vector.icons.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/skins.vector.search.codex.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/skins.vector.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<meta name="ResourceLoaderDynamicStyles" content="">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_mw_/site.styles.css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_mw_/noscript.css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_res_/footer.css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_res_/vector-2022.css">
</head>
<body class="skin--responsive skin-vector skin-vector-search-vue mediawiki ltr sitedir-ltr mw-hide-empty-elt ns-0 ns-subject page-Termite rootpage-Termite skin-vector-2022 action-view">
<div class="mw-page-container">
<div class="mw-page-container-inner">
<div class="mw-content-container">
<main id="content" class="mw-body">
<header class="mw-body-header vector-page-titlebar">
<h1 id="firstHeading" class="firstHeading mw-first-heading"><span class="mw-page-title-main">Termite</span></h1>
</header>
<a id="top"></a>
<div id="bodyContent" class="vector-body ve-init-mw-desktopArticleTarget-targetContainer" aria-labelledby="firstHeading" data-mw-ve-target-container="">
<div id="contentSub">
<div id="mw-content-subtitle"></div>
</div>
<div id="mw-content-text" class="mw-body-content mw-content-ltr" lang="fr" dir="ltr"><div class="mw-content-ltr mw-parser-output" lang="fr" dir="ltr"><p id="sous_titre_h1" class="noexcerpt">Termitoidea</p>
<style data-mw-deduplicate="TemplateStyles:r204255952">
/* start https://fr.wikipedia.org/ */
.mw-parser-output div.taxobox_v3{font-size:0.99em}.mw-parser-output div.taxobox_v3 .entete,.mw-parser-output .taxobox_v3 caption,.mw-parser-output .taxobox_v3 p.bloc{font-style:normal}.mw-parser-output .taxobox_v3 th{font-weight:normal}.mw-parser-output div.taxobox_v3.bordered th[scope=row],.mw-parser-output div.taxobox_v3.bordered td{padding-bottom:4px;border-top:1px solid #ededed}.mw-parser-output div.taxobox_v3.animal .entete{background-color:LightSalmon}.mw-parser-output .taxobox_v3.animal caption,.mw-parser-output .taxobox_v3.animal p.bloc{background-color:Bisque}.mw-parser-output div.taxobox_v3.plante .entete{background-color:lightgreen}.mw-parser-output .taxobox_v3.plante caption,.mw-parser-output .taxobox_v3.plante p.bloc{background-color:#ccffcc}.mw-parser-output div.taxobox_v3.champignon .entete{background-color:SkyBlue}.mw-parser-output .taxobox_v3.champignon caption,.mw-parser-output .taxobox_v3.champignon p.bloc{background-color:PowderBlue}.mw-parser-output div.taxobox_v3.test .entete{background-color:#50a0a0}.mw-parser-output .taxobox_v3.test caption,.mw-parser-output .taxobox_v3.test p.bloc{background-color:#70c0c0}.mw-parser-output div.taxobox_v3.algue .entete{background-color:MediumAquamarine}.mw-parser-output .taxobox_v3.algue caption,.mw-parser-output .taxobox_v3.algue p.bloc{background-color:#bfffe6}.mw-parser-output div.taxobox_v3.archaea .entete{background-color:darkgray}.mw-parser-output .taxobox_v3.archaea caption,.mw-parser-output .taxobox_v3.archaea p.bloc{background-color:lightgray}.mw-parser-output div.taxobox_v3.protiste .entete{background-color:khaki}.mw-parser-output .taxobox_v3.protiste caption,.mw-parser-output .taxobox_v3.protiste p.bloc{background-color:PaleGoldenrod}.mw-parser-output div.taxobox_v3.virus .entete{background-color:#d1d1f9}.mw-parser-output .taxobox_v3.virus caption,.mw-parser-output .taxobox_v3.virus p.bloc{background-color:Lavender}.mw-parser-output div.taxobox_v3.neutre .entete{background-color:#eee}.mw-parser-output .taxobox_v3.neutre caption,.mw-parser-output .taxobox_v3.neutre p.bloc{background-color:#eee}.mw-parser-output div.taxobox_v3.bacterie .entete,.mw-parser-output div.taxobox_v3.eucaryote .entete,.mw-parser-output div.taxobox_v3.procaryote .entete{background-color:lightgrey}.mw-parser-output .taxobox_v3.bacterie caption,.mw-parser-output .taxobox_v3.bacterie p.bloc,.mw-parser-output .taxobox_v3.eucaryote caption,.mw-parser-output .taxobox_v3.eucaryote p.bloc,.mw-parser-output .taxobox_v3.procaryote caption,.mw-parser-output .taxobox_v3.procaryote p.bloc{background-color:#e6e6e6}.mw-parser-output div.taxobox_v3 .taxobox_classification{font-style:italic}.mw-parser-output div.taxobox_v3 .taxobox_classification .rnormal,.mw-parser-output div.taxobox_v3.zoologie .taxobox_classification .normal,.mw-parser-output div.taxobox_v3 th[scope="row"]{font-style:normal}
/* end https://fr.wikipedia.org/ */
</style><div class="infobox_v3 infobox infobox--frwiki noarchive large taxobox_v3 zoologie animal bordered" style="width:20em">
<div class="entete" style="">
<div>Termitoidea</div>
</div><div class="images">
</div>
<div class="legend"><i><a href="Coptotermes_formosanus" title="Coptotermes formosanus">Coptotermes formosanus</a></i>.</div><table class="taxobox_classification"><caption style=""><a href="Classification_scientifique_des_esp%C3%A8ces" title="Classification scientifique des espèces">Classification</a></caption><tbody><tr>
<th scope="row" style="width:8em;"><a href="R%C3%A8gne_(biologie)" title="Règne (biologie)">Règne</a></th>
<td>
<span class="normal"><a href="Animal" title="Animal">Animalia</a></span></td>
</tr>
<tr>
<th scope="row" style="width:8em;"><a href="Embranchement_(biologie)" class="mw-redirect" title="Embranchement (biologie)">Embranchement</a></th>
<td>
<span class="normal"><a href="Arthropoda" class="mw-redirect" title="Arthropoda">Arthropoda</a></span></td>
</tr>
<tr>
<th scope="row" style="width:8em;"><a href="Super-classe_(biologie)" title="Super-classe (biologie)">Super-classe</a></th>
<td>
<span class="normal"><a href="Hexapoda" title="Hexapoda">Hexapoda</a></span></td>
</tr>
<tr>
<th scope="row" style="width:8em;"><a href="Classe_(biologie)" title="Classe (biologie)">Classe</a></th>
<td>
<span class="normal"><a href="Insecta" class="mw-redirect" title="Insecta">Insecta</a></span></td>
</tr>
<tr>
<th scope="row" style="width:8em;"><a href="Sous-classe_(biologie)" title="Sous-classe (biologie)">Sous-classe</a></th>
<td>
<span class="normal"><a href="Pterygota" title="Pterygota">Pterygota</a></span></td>
</tr>
<tr>
<th scope="row" style="width:8em;"><a href="Infra-classe" title="Infra-classe">Infra-classe</a></th>
<td>
<span class="normal"><a href="Neoptera" title="Neoptera">Neoptera</a></span></td>
</tr>
<tr>
<th scope="row" style="width:8em;"><a href="Super-ordre" title="Super-ordre">Super-ordre</a></th>
<td>
<span class="normal"><a href="Polyneoptera" title="Polyneoptera">Polyneoptera</a></span></td>
</tr>
<tr>
<th scope="row" style="width:8em;"><a href="Ordre_(biologie)" title="Ordre (biologie)">Ordre</a></th>
<td>
<span class="normal"><a href="Blattodea" title="Blattodea">Blattodea</a></span></td>
</tr>
<tr>
<th scope="row" style="width:8em;"><a href="Super-famille_(biologie)" title="Super-famille (biologie)">Super-famille</a></th>
<td>
<span class="normal"><a href="Blattoidea" title="Blattoidea">Blattoidea</a></span></td>
</tr>
</tbody></table>
<p class="bloc"><a href="%C3%89pi-famille" class="mw-redirect" title="Épi-famille">Épi-famille</a></p><div class="center taxobox_classification"><b><span class="normal"><span style="font-style: normal">Termitoidea</span></span></b><br><span class="rnormal"><small><b>(<a href="Carl_von_Linn%C3%A9" title="Carl von Linné">Linnaeus</a>, 1758)</b></small></span></div>
<p class="bloc"><a href="Famille_(biologie)" title="Famille (biologie)">Familles</a> de rang inférieur</p>
<div class="left">
<ul><li><a href="Mastotermitidae" title="Mastotermitidae">Mastotermitidae</a></li>
<li><a href="Kalotermitidae" title="Kalotermitidae">Kalotermitidae</a></li>
<li><a href="Termopsidae" title="Termopsidae">Termopsidae</a></li>
<li>Hodotermitidae</li>
<li><a href="Rhinotermitidae" title="Rhinotermitidae">Rhinotermitidae</a></li>
<li>Serritermitidae</li>
<li><a href="Termitidae" title="Termitidae">Termitidae</a></li></ul></div>
</div>
<p>Les <b>termites</b> (nom masculin), parfois surnommés <b>fourmis blanches</b>, sont des <a href="Insecte" title="Insecte">insectes</a>. Plus précisément, ce sont des représentants de l'<a href="Ordre_(biologie)" title="Ordre (biologie)">ordre</a> des blattoptères (<a href="Blattodea" title="Blattodea">Blattodea</a>), bien que l'on ait longtemps considéré qu'ils constituaient les seuls représentants de l'ordre des isoptères (Isoptera) qui compte environ <span class="nowrap">281 <a href="Genre_(biologie)" title="Genre (biologie)">genres</a></span> et <span class="nowrap">2 600 <a href="Esp%C3%A8ce" title="Espèce">espèces</a></span><sup id="cite_ref-TESSE_1-0" class="reference"><a href="#cite_note-TESSE-1"><span class="cite-bracket">[</span>1<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Ils existent au moins depuis le <a href="Jurassique" title="Jurassique">Jurassique</a><sup id="cite_ref-2" class="reference"><a href="#cite_note-2"><span class="cite-bracket">[</span>2<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p><p>Ce sont des <a href="Insecte_social" title="Insecte social">insectes sociaux</a>, qui vivent au sein de <a href="Colonie_(biologie)" title="Colonie (biologie)">colonies</a> hiérarchisées et organisées en <a href="Caste" title="Caste">castes</a>. Ils se rencontrent surtout dans les pays chauds, où certaines espèces construisent de grands <a href="Nid" title="Nid">nids</a> en terre mâchée, les <a href="Termiti%C3%A8re" title="Termitière">termitières</a>, caractéristiques des plateaux tropicaux.
</p>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Systématique"><span id="Syst.C3.A9matique"></span>Systématique</h2></div>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Classification">Classification</h3></div>
<p>Les termites appartiennent au règne animal, à l'embranchement des arthropodes, à la classe des insectes et à l'ordre des blattoptères.
Ils sont caractérisés par la présence de :
</p>
<ul><li>une <a href="T%C3%AAte_de_l'insecte" class="mw-redirect" title="Tête de l'insecte">tête</a> <a href="Orthognathe_(m%C3%A2choire)" title="Orthognathe (mâchoire)">orthognathe</a> ;</li>
<li>une paire d'<a href="Antenne_(anatomie_des_insectes)#Formes" title="Antenne (anatomie des insectes)">antennes monoliformes</a> ;</li>
<li>un développement de type <a href="H%C3%A9mim%C3%A9tabole" title="Hémimétabole">hémimétabole</a> ;</li>
<li>deux paires d'<a href="Aile_de_l'insecte" class="mw-redirect" title="Aile de l'insecte">ailes</a> de tailles égales (chez l'adulte sexué uniquement<sup id="cite_ref-4" class="reference"><a href="#cite_note-4"><span class="cite-bracket">[</span>a<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>).</li></ul>
<p>Plusieurs études récentes convergent vers le fait qu'Isoptera ne serait en fait qu'une famille au sein des <a href="Blattodea" title="Blattodea">Blattodea</a>, sœur de <i>Cryptocercidae</i> dans la superfamille <a href="Blattoidea" title="Blattoidea">Blattoidea</a><sup id="cite_ref-5" class="reference"><a href="#cite_note-5"><span class="cite-bracket">[</span>4<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup class="reference cite_virgule">,</sup><sup id="cite_ref-6" class="reference"><a href="#cite_note-6"><span class="cite-bracket">[</span>5<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. À la suite de sa découverte, l'un des auteurs propose de renommer Isoptera en <i>Termitidae</i>. Cette solution, impliquant de trop nombreux problèmes (Isoptera compte déjà une famille <i><a href="Termitidae" title="Termitidae">Termitidae</a></i>), sera rejetée par de nombreux scientifiques (<a href="Michael_S._Engel" title="Michael S. Engel">Michael S. Engel</a>, <a href="David_Grimaldi" title="David Grimaldi">David Grimaldi</a>…) dans un article collaboratif<sup id="cite_ref-7" class="reference"><a href="#cite_note-7"><span class="cite-bracket">[</span>6<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Prenant en compte les arguments avancés, Inward propose alors la création de l'<a href="%C3%89pifamille" class="mw-redirect" title="Épifamille">épifamille</a> (un rang entre la famille et la superfamille) <i>Termitoidea</i>.
</p>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Principales_familles">Principales familles</h3></div>
<p>Il existe environ 2 600 espèces de termites<sup id="cite_ref-TESSE_1-1" class="reference"><a href="#cite_note-TESSE-1"><span class="cite-bracket">[</span>1<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>, regroupées en familles dont les principales sont :
</p>
<div style="column-width:30em;column-gap:1em;" class="colonnes">
<ul><li>les acanthotermitidés ;</li>
<li>les kalotermitidés, avec un tarse à quatre articles ;
<ul><li><i><a href="Kalotermes_flavicollis" title="Kalotermes flavicollis">Kalotermes flavicollis</a></i> ou « Termite à cou jaune » est l'unique espèce de termite de bois sec rencontrée dans le milieu naturel en Europe. En France, cette espèce se distribue essentiellement sur le pourtour méditerranéen.</li></ul></li>
<li>les eutermitidés ;</li>
<li>les holotermitidés, sans ocelles ;</li>
<li>les macrotermitidés, dont les reines peuvent pondre un œuf toutes les deux secondes<sup id="cite_ref-8" class="reference"><a href="#cite_note-8"><span class="cite-bracket">[</span>7<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> ;</li>
<li>les mastotermitidés, les plus primitifs avec un tarse à cinq articles ;
<ul><li><i>Mastotermes darwiniensis <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Mastotermes_darwiniensis" class="extiw external" title="en:Mastotermes darwiniensis"><span class="indicateur-langue" title="Article en anglais : « Mastotermes darwiniensis »">(en)</span></a></i> est une espèce primitive qui dérive directement des <a href="Blattidae" title="Blattidae">blattidés</a> par ses pièces buccales de blatte, ses tarses à cinq articles et ses « restes » d'ovipositeur ;</li></ul></li>
<li>les nasutermitidés ;</li>
<li>les néotermitidés ;</li>
<li>les <a href="Rhinotermitidae" title="Rhinotermitidae">rhinotermitidés</a>, groupe qui comprend les six espèces de termites souterrains rencontrés en Europe<sup id="cite_ref-9" class="reference"><a href="#cite_note-9"><span class="cite-bracket">[</span>8<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> :
<ul><li><i><a href="Reticulitermes_lucifugus" class="mw-redirect" title="Reticulitermes lucifugus">Reticulitermes lucifugus</a></i>,</li>
<li><i><a href="Reticulitermes_flavipes" title="Reticulitermes flavipes">Reticulitermes flavipes</a></i> (ex <i>Reticulitermes santonensis</i>)<sup id="cite_ref-10" class="reference"><a href="#cite_note-10"><span class="cite-bracket">[</span>9<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> aussi appelé termite de Saintonge,</li>
<li><i><a href="Reticulitermes_grassei" class="mw-redirect" title="Reticulitermes grassei">Reticulitermes grassei</a></i>,</li>
<li><i><a href="Reticulitermes_banyulensis" class="mw-redirect" title="Reticulitermes banyulensis">Reticulitermes banyulensis</a></i>,</li>
<li><i><a href="Reticulitermes_urbis" class="mw-redirect" title="Reticulitermes urbis">Reticulitermes urbis</a></i>,</li>
<li><i>Reticulitermes balkanensis</i> ;</li></ul></li>
<li>les schedorhinotermitidés ;</li>
<li>les termitidés (ex. <i>Cubitermes</i>) ;</li>
<li>les termopsidés, avec un tarse à quatre ou cinq articles et pas d'ocelles.</li></ul>
</div>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Phylogenèse"><span id="Phylogen.C3.A8se"></span>Phylogenèse</h2></div>
<table class="clade" cellpadding="0" style="border-spacing:0; font-size:85%;line-height:85%">
<tbody><tr>
<td style="width:1.5em; border-bottom:1px solid var(--color-emphasized, black); padding:0 0.2em; vertical-align:bottom; text-align:center; position:relative;"><a href="Dictyoptera" title="Dictyoptera">Dictyoptera</a>
</td>
<td rowspan="2">
<table class="clade" cellpadding="0" style="border-spacing:0;">
<tbody><tr>
<td style="width:1.5em; border-bottom:1px solid var(--color-emphasized, black); padding:0 0.2em; vertical-align:bottom; text-align:center; position:relative;"><br>
</td>
<td rowspan="2">
<table class="clade" cellpadding="0" style="border-spacing:0;">
<tbody><tr>
<td style="width:1.5em; border-bottom:1px solid var(--color-emphasized, black); padding:0 0.2em; vertical-align:bottom; text-align:center; position:relative;">Blattodea
</td>
<td rowspan="2">
<table class="clade" cellpadding="0" style="border-spacing:0;">
<tbody><tr>
<td style="width:1.5em; border-bottom:1px solid var(--color-emphasized, black); padding:0 0.2em; vertical-align:bottom; text-align:center; position:relative;"><br>
</td>
<td rowspan="2">
<table class="clade" cellpadding="0" style="border-spacing:0;">
<tbody><tr>
<td style="width:1.5em; border-bottom:1px solid var(--color-emphasized, black); padding:0 0.2em; vertical-align:bottom; text-align:center; position:relative;"><a href="Blattoidea" title="Blattoidea">Blattoidea</a>
</td>
<td rowspan="2">
<table class="clade" cellpadding="0" style="border-spacing:0;">
<tbody><tr>
<td style="width:1.5em; border-bottom:1px solid var(--color-emphasized, black); padding:0 0.2em; vertical-align:bottom; text-align:center; position:relative;"><b>Termitoidae</b> / sous-ordre Isoptera
</td>
<td rowspan="2">
<table class="clade" cellpadding="0" style="border-spacing:0;">
<tbody><tr>
<td style="width:1.5em; border-bottom:1px solid var(--color-emphasized, black); padding:0 0.2em; vertical-align:bottom; text-align:center; position:relative;"><br>
</td>
<td rowspan="2">
<table class="clade" cellpadding="0" style="border-spacing:0;">
<tbody><tr>
<td style="width:1.5em; border-bottom:1px solid var(--color-emphasized, black); padding:0 0.2em; vertical-align:bottom; text-align:center; position:relative;"><br>
</td>
<td rowspan="2">
<table class="clade" cellpadding="0" style="border-spacing:0;">
<tbody><tr>
<td style="width:1.5em; border-bottom:1px solid var(--color-emphasized, black); padding:0 0.2em; vertical-align:bottom; text-align:center; position:relative;"><br>
</td>
<td rowspan="2">
<table class="clade" cellpadding="0" style="border-spacing:0;">
<tbody><tr>
<td style="width:1.5em; border-bottom:1px solid var(--color-emphasized, black); padding:0 0.2em; vertical-align:bottom; text-align:center; position:relative;"><br>
</td>
<td rowspan="2">
<p><a href="Termitidae" title="Termitidae">Termitidae</a>
</p>
</td></tr>
<tr>
<td style="border-left:1px solid var(--color-emphasized, black);"><br>
</td></tr>
<tr>
<td style="border-left:1px solid var(--color-emphasized, black); border-bottom:1px solid var(--color-emphasized, black); padding:0 0.2em; vertical-align:bottom; text-align:center; position:relative;"><br>
</td>
<td rowspan="2">
<p><a href="Rhinotermitidae" title="Rhinotermitidae">Rhinotermitidae</a>
</p>
</td></tr>
<tr>
<td><br>
</td></tr></tbody></table>
</td></tr>
<tr>
<td style="border-left:1px solid var(--color-emphasized, black);"><br>
</td></tr>
<tr>
<td style="border-left:1px solid var(--color-emphasized, black); border-bottom:1px solid var(--color-emphasized, black); padding:0 0.2em; vertical-align:bottom; text-align:center; position:relative;"><br>
</td>
<td rowspan="2">
<p><a href="Kalotermitidae" title="Kalotermitidae">Kalotermitidae</a>
</p>
</td></tr>
<tr>
<td><br>
</td></tr></tbody></table>
</td></tr>
<tr>
<td style="border-left:1px solid var(--color-emphasized, black);"><br>
</td></tr>
<tr>
<td style="border-left:1px solid var(--color-emphasized, black); border-bottom:1px solid var(--color-emphasized, black); padding:0 0.2em; vertical-align:bottom; text-align:center; position:relative;"><br>
</td>
<td rowspan="2">
<table class="clade" cellpadding="0" style="border-spacing:0;">
<tbody><tr>
<td style="width:1.5em; border-bottom:1px solid var(--color-emphasized, black); padding:0 0.2em; vertical-align:bottom; text-align:center; position:relative;"><br>
</td>
<td rowspan="2">
<p><a href="Termopsidae" title="Termopsidae">Termopsidae</a>
</p>
</td></tr>
<tr>
<td style="border-left:1px solid var(--color-emphasized, black);"><br>
</td></tr>
<tr>
<td style="border-left:1px solid var(--color-emphasized, black); border-bottom:1px solid var(--color-emphasized, black); padding:0 0.2em; vertical-align:bottom; text-align:center; position:relative;"><br>
</td>
<td rowspan="2">
<p>Hodotermitidae
</p>
</td></tr>
<tr>
<td><br>
</td></tr></tbody></table>
</td></tr>
<tr>
<td><br>
</td></tr></tbody></table>
</td></tr>
<tr>
<td style="border-left:1px solid var(--color-emphasized, black);"><br>
</td></tr>
<tr>
<td style="border-left:1px solid var(--color-emphasized, black); border-bottom:1px solid var(--color-emphasized, black); padding:0 0.2em; vertical-align:bottom; text-align:center; position:relative;"><br>
</td>
<td rowspan="2">
<p><a href="Mastotermitidae" title="Mastotermitidae">Mastotermitidae</a>
</p>
</td></tr>
<tr>
<td><br>
</td></tr></tbody></table>
</td></tr>
<tr>
<td style="border-left:1px solid var(--color-emphasized, black);"><br>
</td></tr>
<tr>
<td style="border-left:1px solid var(--color-emphasized, black); border-bottom:1px solid var(--color-emphasized, black); padding:0 0.2em; vertical-align:bottom; text-align:center; position:relative;">Cryptocercoidae
</td>
<td rowspan="2">
<p>Cryptocercidae (cafards à capuchon brun)
</p>
</td></tr>
<tr>
<td><br>
</td></tr></tbody></table>
</td></tr>
<tr>
<td style="border-left:1px solid var(--color-emphasized, black);"><br>
</td></tr>
<tr>
<td style="border-left:1px solid var(--color-emphasized, black); border-bottom:1px solid var(--color-emphasized, black); padding:0 0.2em; vertical-align:bottom; text-align:center; position:relative;"><br>
</td>
<td rowspan="2">
<p><a href="Blattidae" title="Blattidae">Blattidae</a> (cafards orientaux, américains et autres)
</p>
</td></tr>
<tr>
<td><br>
</td></tr></tbody></table>
</td></tr>
<tr>
<td style="border-left:1px solid var(--color-emphasized, black);"><br>
</td></tr>
<tr>
<td style="border-left:1px solid var(--color-emphasized, black); border-bottom:1px solid var(--color-emphasized, black); padding:0 0.2em; vertical-align:bottom; text-align:center; position:relative;"><a href="Blaberoidea" title="Blaberoidea">Blaberoidea</a>
</td>
<td rowspan="2">
<table class="clade" cellpadding="0" style="border-spacing:0;">
<tbody><tr>
<td style="width:1.5em; border-bottom:1px solid var(--color-emphasized, black); padding:0 0.2em; vertical-align:bottom; text-align:center; position:relative;"><br>
</td>
<td rowspan="2">
<table class="clade" cellpadding="0" style="border-spacing:0;">
<tbody><tr>
<td style="width:1.5em; border-bottom:1px solid var(--color-emphasized, black); padding:0 0.2em; vertical-align:bottom; text-align:center; position:relative;"><br>
</td>
<td rowspan="2">
<p><a href="Blaberidae" title="Blaberidae">Blaberidae</a> (cafards géants)
</p>
</td></tr>
<tr>
<td style="border-left:1px solid var(--color-emphasized, black);"><br>
</td></tr>
<tr>
<td style="border-left:1px solid var(--color-emphasized, black); border-bottom:1px solid var(--color-emphasized, black); padding:0 0.2em; vertical-align:bottom; text-align:center; position:relative;"><br>
</td>
<td rowspan="2">
<p>Ectobiidae (une partie)
</p>
</td></tr>
<tr>
<td><br>
</td></tr></tbody></table>
</td></tr>
<tr>
<td style="border-left:1px solid var(--color-emphasized, black);"><br>
</td></tr>
<tr>
<td style="border-left:1px solid var(--color-emphasized, black); border-bottom:1px solid var(--color-emphasized, black); padding:0 0.2em; vertical-align:bottom; text-align:center; position:relative;"><br>
</td>
<td rowspan="2">
<p>Ectobiidae (l'autre partie)
</p>
</td></tr>
<tr>
<td><br>
</td></tr></tbody></table>
</td></tr>
<tr>
<td><br>
</td></tr></tbody></table>
</td></tr>
<tr>
<td style="border-left:1px solid var(--color-emphasized, black);"><br>
</td></tr>
<tr>
<td style="border-left:1px solid var(--color-emphasized, black); border-bottom:1px solid var(--color-emphasized, black); padding:0 0.2em; vertical-align:bottom; text-align:center; position:relative;"><a href="Corydioidea" title="Corydioidea">Corydioidea</a>
</td>
<td rowspan="2">
<table class="clade" cellpadding="0" style="border-spacing:0;">
<tbody><tr>
<td style="width:1.5em; border-bottom:1px solid var(--color-emphasized, black); padding:0 0.2em; vertical-align:bottom; text-align:center; position:relative;"><br>
</td>
<td rowspan="2">
<p><a href="Corydiidae" title="Corydiidae">Corydiidae</a> (cafards de sable, <abbr class="abbr" title="et cetera">etc.</abbr>)
</p>
</td></tr>
<tr>
<td style="border-left:1px solid var(--color-emphasized, black);"><br>
</td></tr>
<tr>
<td style="border-left:1px solid var(--color-emphasized, black); border-bottom:1px solid var(--color-emphasized, black); padding:0 0.2em; vertical-align:bottom; text-align:center; position:relative;"><br>
</td>
<td rowspan="2">
<p>Nocticolidae (cafards des grottes, <abbr class="abbr" title="et cetera">etc.</abbr>)
</p>
</td></tr>
<tr>
<td><br>
</td></tr></tbody></table>
</td></tr>
<tr>
<td><br>
</td></tr></tbody></table>
</td></tr>
<tr>
<td style="border-left:1px solid var(--color-emphasized, black);"><br>
</td></tr>
<tr>
<td style="border-left:1px solid var(--color-emphasized, black); border-bottom:1px solid var(--color-emphasized, black); padding:0 0.2em; vertical-align:bottom; text-align:center; position:relative;"><br>
</td>
<td rowspan="2">
<table class="clade" cellpadding="0" style="border-spacing:0;">
<tbody><tr>
<td style="width:1.5em; border-bottom:1px solid var(--color-emphasized, black); padding:0 0.2em; vertical-align:bottom; text-align:center; position:relative;"><br>
</td>
<td rowspan="2">
<p><a href="Alienoptera" title="Alienoptera">Alienoptera</a><abbr class="abbr" title="éteint">†</abbr>
</p>
</td></tr>
<tr>
<td style="border-left:1px solid var(--color-emphasized, black);"><br>
</td></tr>
<tr>
<td style="border-left:1px solid var(--color-emphasized, black); border-bottom:1px solid var(--color-emphasized, black); padding:0 0.2em; vertical-align:bottom; text-align:center; position:relative;"><br>
</td>
<td rowspan="2">
<table class="clade" cellpadding="0" style="border-spacing:0;">
<tbody><tr>
<td style="width:1.5em; border-bottom:1px solid var(--color-emphasized, black); padding:0 0.2em; vertical-align:bottom; text-align:center; position:relative;"><br>
</td>
<td rowspan="2">
<p><a href="Mantodea" title="Mantodea">Mantodea</a> (mantes)
</p>
</td></tr>
<tr>
<td><br>
</td></tr></tbody></table>
</td></tr>
<tr>
<td><br>
</td></tr></tbody></table>
</td></tr>
<tr>
<td><br>
</td></tr></tbody></table>
</td></tr>
<tr>
<td><br>
</td></tr></tbody></table>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Répartition"><span id="R.C3.A9partition"></span>Répartition</h2></div>
<p>Les termites sont surtout nombreux dans les régions tropicales de l'<a href="Afrique" title="Afrique">Afrique</a>, de l'<a href="Extr%C3%AAme-Orient" title="Extrême-Orient">Extrême-Orient</a>, des <a href="Cara%C3%AFbes" title="Caraïbes">Caraïbes</a>, de l'<a href="Am%C3%A9rique_centrale" title="Amérique centrale">Amérique centrale</a> et du <a href="Am%C3%A9rique_du_Sud" title="Amérique du Sud">Sud</a>. On les rencontre également dans des zones plus tempérées comme l’<a href="Am%C3%A9rique_du_Nord" title="Amérique du Nord">Amérique du Nord</a>, l'<a href="Oc%C3%A9anie" title="Océanie">Océanie</a>, le <a href="Japon" title="Japon">Japon</a>, l'<a href="Afrique_du_Sud" title="Afrique du Sud">Afrique du Sud</a>, l'<a href="Europe" title="Europe">Europe</a> et l’<a href="Afrique_du_Nord" title="Afrique du Nord">Afrique du Nord</a>. Leur <a href="Aire_de_r%C3%A9partition" title="Aire de répartition">aire de répartition</a> s'étend du sud du <a href="Canada" title="Canada">Canada</a> au sud de l'<a href="Australie" title="Australie">Australie</a>.
</p><p>En Europe, les termites se rencontrent à l'état naturel dans les forêts de la moitié sud du continent (<a href="P%C3%A9ninsule_Ib%C3%A9rique" title="Péninsule Ibérique">péninsule Ibérique</a>, <a href="France" title="France">France</a>, <a href="Italie" title="Italie">Italie</a>, <a href="Balkans" title="Balkans">Balkans</a>). Leur répartition urbaine est bien plus large : des colonies de termites sont aujourd'hui installées dans de nombreuses villes françaises situées au nord de la <a href="Loire_(fleuve)" class="mw-redirect" title="Loire (fleuve)">Loire</a> (<a href="Tours" title="Tours">Tours</a>, <a href="Paris" title="Paris">Paris</a>, <a href="Rouen" title="Rouen">Rouen</a>, <a href="Le_Mans" title="Le Mans">Le Mans</a>…), plusieurs cas étant également connus en <a href="Allemagne" title="Allemagne">Allemagne</a> (<a href="Hambourg" title="Hambourg">Hambourg</a>) et en <a href="Angleterre" title="Angleterre">Angleterre</a>.
</p>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Biologie">Biologie</h2></div>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Morphologie">Morphologie</h3></div>
<p>Les termites se caractérisent par des pièces buccales broyeuses, par un <a href="Abdomen" title="Abdomen">abdomen</a> relié au <a href="Thorax" title="Thorax">thorax</a>. Ils sont plutôt biologiquement proches des <a href="Blattaria" title="Blattaria">blattes</a>.
</p>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Cycle_de_développement"><span id="Cycle_de_d.C3.A9veloppement"></span>Cycle de développement</h3></div>
<p>Les termites se caractérisent par une <a href="M%C3%A9tamorphose_(biologie)" title="Métamorphose (biologie)">métamorphose</a> incomplète (les <a href="Larve" title="Larve">larves</a> ressemblent à l'adulte).
D'un couple de termites naissent des larves qui, après plusieurs <a href="Mue_des_arthropodes" title="Mue des arthropodes">mues</a>, donnent des ouvriers et des soldats stériles, ou des <a href="Nymphe_(biologie)" title="Nymphe (biologie)">nymphes</a> qui donneront des adultes sexués (capables de se reproduire).
</p>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Alimentation">Alimentation</h3></div>
<p>Munis de pièces buccales broyeuses, les termites se nourrissent surtout de bois et de fragments de feuilles, ils sont dits <a href="Organisme_xylophage" title="Organisme xylophage">xylophages</a>. On peut distinguer trois grands types de modes nutritifs :
</p>
<ul><li>les <b>termites supérieurs</b> sont capables de dégrader par eux-mêmes la <a href="Cellulose" title="Cellulose">cellulose</a> du bois grâce à des enzymes, les <a href="Cellulase" title="Cellulase">cellulases</a>, produites par leur tube digestif<sup id="cite_ref-termite.html#s17_11-0" class="reference"><a href="#cite_note-termite.html#s17-11"><span class="cite-bracket">[</span>10<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> ;</li>
<li>les <b>termites inférieurs</b>, étant dans l'incapacité de dégrader cette molécule par leurs propres moyens, entretiennent une relation <a href="Symbiotique" class="mw-redirect" title="Symbiotique">symbiotique</a> (de type <a href="Endosymbiose" title="Endosymbiose">endosymbiose</a>) avec des <a href="Protozoaire" title="Protozoaire">protozoaires</a> <a href="Flagell%C3%A9s" title="Flagellés">flagellés</a>, les <a href="Oxymonadida" title="Oxymonadida">Oxymonadidas</a>, appartenant à la division des <a href="M%C3%A9tamonadine" class="mw-redirect" title="Métamonadine">Métamonadine</a><sup id="cite_ref-Gaumont_12-0" class="reference"><a href="#cite_note-Gaumont-12"><span class="cite-bracket">[</span>11<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Cette faune, qui peut représenter jusqu'au tiers du poids de l'hôte<sup id="cite_ref-Gaumont_12-1" class="reference"><a href="#cite_note-Gaumont-12"><span class="cite-bracket">[</span>11<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>, est logée dans la panse rectale (dilatation du tube digestif) et permet la transformation de la cellulose, par l'intermédiaire des <a href="Cellulase" title="Cellulase">cellulases</a>, en éléments plus simples assimilables<sup id="cite_ref-termite.html#s17_11-1" class="reference"><a href="#cite_note-termite.html#s17-11"><span class="cite-bracket">[</span>10<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> ;</li>
<li>les <b>termites champignonnistes <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Macrotermitinae" class="extiw external" title="en:Macrotermitinae"><span class="indicateur-langue" title="Article en anglais : « Macrotermitinae »">(en)</span></a></b>, qui ont la particularité d'établir une symbiose (de type <a href="Ectosymbiose" title="Ectosymbiose">ectosymbiose</a>) avec un champignon <a href="Lignolytique" class="mw-redirect" title="Lignolytique">lignolytique</a>, champignon supérieur appelé <a href="Termitomyces" title="Termitomyces">Termitomyces</a>. Cultivé sur des meules (amas de boulettes d’excréments malaxées) au sein de la termitière, le champignon pré-digère les restes de végétaux (lignine et parfois cellulose) afin de les rendre plus facilement assimilables par les termites<sup id="cite_ref-13" class="reference"><a href="#cite_note-13"><span class="cite-bracket">[</span>12<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Ce sont ces derniers qui édifient de vastes nids (termitières cathédrales) en terre mâchée pouvant atteindre plusieurs mètres de haut<sup id="cite_ref-Gaumont_12-2" class="reference"><a href="#cite_note-Gaumont-12"><span class="cite-bracket">[</span>11<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> ;</li>
<li>les <b>termites humivores</b> ingèrent de grandes quantités de sol et se nourrissent des protéines de l'humus. Ils représentent la moitié des espèces connues de termites et appartiennent tous à la famille des <i>Termitidae</i> (termites supérieures). Certaines espèces sont uniquement souterraines et ne construisent pas de termitière aérienne.</li></ul>
<p>D'autres modes de nutrition minoritaires existent comme la consommation de lichen ou d'algues épiphytes.
</p><p>La société des termites est caractérisée par un échange complet de l'aliment entre tous ses membres, appelé <a href="Trophallaxie" title="Trophallaxie">trophallaxie</a>, qui signifie que l'aliment passe par l'ensemble des appareils digestifs d'une colonie en l'espace de près de 3 jours. Ces échanges permettent entre autres selon les cas : le transfert des endosymbiotes d’une génération à une autre; de nourrir certaines castes qui ne peuvent pas dégrader la cellulose, et qui ne possèdent aucun symbiote<sup id="cite_ref-Gaumont_12-3" class="reference"><a href="#cite_note-Gaumont-12"><span class="cite-bracket">[</span>11<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p><p>Ils réalisent également des <a href="Symbiose" title="Symbiose">symbioses</a> intestinales destinées à pallier la faible teneur en azote de leur nourriture avec des <a href="Bact%C3%A9rie" title="Bactérie">bactéries</a> fixatrices d'azote, des bactéries qui recyclent l'acide urique et des bactéries qui éliminent le carbone en excès.
</p>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Éthologie"><span id=".C3.89thologie"></span>Éthologie</h2></div>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Organisation_sociale">Organisation sociale</h3></div>
<p>Les termites ont une grande cohésion sociale, à l'image des <a href="Fourmi" title="Fourmi">fourmis</a>. Ils font preuve d'une grande <a href="Intelligence_collective" title="Intelligence collective">intelligence collective</a>. L'organisation des termites en castes remonte à au moins 100 millions d'années, comme le montre la découverte de six espèces de termites fossilisées dans l'ambre au Myanmar<sup id="cite_ref-14" class="reference"><a href="#cite_note-14"><span class="cite-bracket">[</span>13<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. L'espèce <i>Krishnatermes yoddha</i> présente des reines, des ouvriers et des soldats. Les soldats de <i>Gigantotermes rex</i>, longs de 2 <abbr class="abbr" title="centimètre">cm</abbr>, sont parmi les plus grands jamais observés. On n'a retrouvé que des ouvriers des quatre autres espèces.
</p><p>Les sociétés de termites comportent des individus neutres ou stériles, et des sexués. Les premiers n'ont pas d'ailes, ils sont roussâtres ou blancs, mous, avec la tête rousse, cornée, très développée chez certains d'entre eux qu'on appelle <i>soldats</i> et dont le rôle est de défendre la colonie, tandis que les individus à tête normale sont des <i>ouvriers</i>, chargés des travaux d'aménagement du nid et d'approvisionnement. Les « ouvriers » et les « soldats » sont <a href="https://fr.wiktionary.org/wiki/apt%C3%A8re" class="extiw external" title="wikt:aptère">aptères</a>, les termites sexués sont ailés. Les ailes sont perdues après le vol nuptial (essaimage).
</p><p>La colonie est dirigée par une reine. Celle-ci est accompagnée d'un roi qui a pour fonction de la féconder tout au long de son existence. Le mâle conserve ses dimensions normales, tandis que chez la femelle fécondée, l'abdomen rempli d’œufs devient énorme, multipliant cinquante ou soixante fois, quelquefois plusieurs centaines de fois, le volume du reste du corps. La reine peut pondre un nouvel œuf toutes les trois secondes durant vingt ans, engendrant ainsi un total théorique de 146 millions de termites<sup id="cite_ref-15" class="reference"><a href="#cite_note-15"><span class="cite-bracket">[</span>14<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p><p>Les termites sont <a href="Lucifuge" class="mw-disambig" title="Lucifuge">lucifuges</a> (fuient la lumière) à l'exception des <a href="Imago" title="Imago">imagos</a> ailés, et souvent aveugles.
</p>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Organisation_et_fonctionnement_de_la_colonie">Organisation et fonctionnement de la colonie</h3></div>
<p>La termitière est composée de loges reliées par des galeries. Chez les espèces où cette caste est présente, les ouvriers creusent et nettoient les galeries, recueillent les œufs pondus par les femelles reproductrices (reines ou femelles <a href="N%C3%A9ot%C3%A9nie" title="Néoténie">néoténiques</a>). Certains termites soldats sont pourvus de <a href="Mandibule" title="Mandibule">mandibules</a> hypertrophiées qui leur permettent de mordre leur adversaire (termites d'une autre espèce ou colonie, fourmis, etc.), d'autres sont pourvus d'une trompe avec laquelle ils projettent de l'acide sur l'ennemi.
</p>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Mode_de_communication">Mode de communication</h3></div>
<p>Mis à part les adultes sexués ailés qui seront un jour amenés à sortir de la colonie pour rechercher un partenaire sexuel, toutes les autres castes sont aveugles. Les termites communiquent donc essentiellement par voie chimique et utilisent un grand nombre de signaux (phéromones de contact, de pistes, sexuelles).
</p>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Écologie"><span id=".C3.89cologie"></span>Écologie</h2></div>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Importance_dans_les_cycles_biogéochimiques"><span id="Importance_dans_les_cycles_biog.C3.A9ochimiques"></span>Importance dans les cycles biogéochimiques</h3></div>
<p>Les termites sont considérés comme des espèces clef de voûte dans plusieurs écosystèmes (déserts, savanes, forêts tropicales, etc.) en raison du rôle qu'ils jouent dans la minéralisation de la matière organique. Ils sont notamment responsables de l'émission de grandes quantités de méthane et d'azote minéral. Le terme d'« île de fertilité » a été suggéré pour les termitières en raison de l'accumulation de matière organique et de minéraux (notamment nitrate et azote) qui s'y produit.
</p><p>Cette richesse en minéraux fait que certaines plantes poussent préférentiellement près des termitières et sur celles-ci, que les plantes qui y poussent ont une richesse plus grande en nutriments et que certains animaux (éléphants par exemple) viennent préférentiellement s'y nourrir.
</p>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Mode_de_propagation">Mode de propagation</h3></div>
<p>Les termites souterrains utilisent principalement deux modes de propagation naturelle :
</p>
<ul><li>l'envol, généralement une fois l'an, d'adultes sexués (aussi appelé essaimage), qui vont quitter leur colonie pour en fonder de nouvelles ;</li>
<li>et le marcottage (aussi appelé, à tort, bouturage), qui correspond à une propagation de proche en proche via un réseau de galeries souterraines d'ouvriers parfois accompagnés d'autres castes (soldats, nymphes, néoténiques). Ces groupes d'individus peuvent se retrouver séparés volontairement ou accidentellement de la colonie d'origine et fonder une nouvelle colonie.</li></ul>
<p>Un troisième mode de propagation s'apparente au bouturage chez les végétaux et correspond à une dissémination par un tiers ou par transport : transport de terre, de gravats ou de matériaux cellulosiques contaminés (bois de chauffage et de construction, papiers, cartons, etc.).
</p>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Conditions_d'installation_et_de_développement"><span id="Conditions_d.27installation_et_de_d.C3.A9veloppement"></span>Conditions d'installation et de développement</h3></div>
<p>En dehors des endroits habités, les termites installent leurs nids dans les arbres blessés, les souches, entre les racines ou à même le sol, profitant souvent de cavités naturelles qu'ils divisent en loges de terre mâchée. Les termitières épigées constituent quant à elles un fabuleux système de <a href="Climatisation" title="Climatisation">climatisation</a> capable de maintenir longtemps, une température interne constante quelles que soient les conditions climatiques extérieures.
</p><p>Les termites s'installent de préférence à proximité d'une source d'humidité, mais ils peuvent néanmoins proliférer sur des bois très secs.
</p>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Interactions_avec_l'homme"><span id="Interactions_avec_l.27homme"></span>Interactions avec l'homme</h2></div>
<p>Les termites abondent dans les pays chauds, où ils deviennent un véritable fléau dans les endroits habités, détruisant les constructions en bois. Quelques mois leur suffisent pour ronger intérieurement les charpentes des maisons, qui s'effondrent tout d'un coup sans qu'un seul signe extérieur ait pu faire prévoir le danger. Ainsi, une partie des termites sont considérées comme des <a href="Organisme_nuisible" title="Organisme nuisible">organismes nuisibles</a> dans ou à proximité des bâtiments.
</p><p>En <a href="Europe" title="Europe">Europe</a>, les termites sont des <a href="Insecte_ravageur" title="Insecte ravageur">insectes ravageurs</a> qui peuvent causer d'importants dégâts dans les habitations en creusant leurs galeries dans les bois d'œuvre dont ils se nourrissent.
</p>
<div class="clear" style="clear:left;"></div>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Réglementation_française"><span id="R.C3.A9glementation_fran.C3.A7aise"></span>Réglementation française</h3></div>
<p>En <a href="France" title="France">France</a>, en vertu de la <span class="legifrance" style="font-size:100%"><span><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.legifrance.gouv.fr/WAspad/UnTexteDeJorf?numjo=EQUX9701897L">loi <abbr class="abbr" title="numéro">n<sup>o</sup></abbr> 99-471 du <time class="nowrap" datetime="1999-06-08" data-sort-value="1999-06-08">8 juin 1999</time></a></span></span> tendant à protéger les acquéreurs et propriétaires d'immeubles contre les termites et autres <a href="Insecte" title="Insecte">insectes</a> <a href="Xylophage" class="mw-redirect" title="Xylophage">xylophages</a>, la présence de termites dans un immeuble doit être déclarée auprès des autorités. Les municipalités ont le pouvoir de procéder aux travaux de désinfestation, le cas échéant aux frais des propriétaires.
</p><p>Par ailleurs, l'article 3 de ladite loi impose à tout vendeur de bien immobilier de fournir à son acquéreur, lorsque le bien immobilier est situé en « secteur contaminé ou susceptible de l'être », un état parasitaire de moins de six mois. À défaut, le vendeur ne peut pas s'exonérer de sa garantie des vices cachés. Les « secteurs contaminés ou susceptibles de l'être » sont nombreux. C'est le cas par exemple de toute la commune-département de <a href="Paris" title="Paris">Paris</a>.
</p>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Particularités"><span id="Particularit.C3.A9s"></span>Particularités</h2></div>
<ul><li>Le <a href="Tube_digestif" class="mw-redirect" title="Tube digestif">système digestif</a> des termites produit plus de <a href="M%C3%A9thane" title="Méthane">méthane</a> (par rapport à la masse de l'insecte) que celui de tout autre être vivant non bactérien (3 % du total du méthane bionique terrestre selon certaines estimations). On doit donc en zone tropicale en tenir compte dans les bilans d'émission totale des gaz à <a href="Effet_de_serre" title="Effet de serre">effet de serre</a> naturel.</li>
<li>Certaines espèces de termites sont luminescentes<sup id="cite_ref-16" class="reference"><a href="#cite_note-16"><span class="cite-bracket">[</span>15<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>, similairement aux <a href="Lampyridae" title="Lampyridae">lucioles</a>.</li>
<li>Les soldats du genre <i>Nasutitermes</i> ont adopté une stratégie défensive d’ordre chimique. Leur tête, en forme de poire, abrite une glande frontale volumineuse. Ils peuvent projeter à distance des jets d’un liquide gluant contenant de la <a href="1%2C4-benzoquinone" class="mw-redirect" title="1,4-benzoquinone">1,4-benzoquinone</a> qui immobilise et empoisonne leur adversaire.</li>
<li>Une espèce de scarabée découverte en 2012, <i><a href="Eocorythoderus_incredibilis" title="Eocorythoderus incredibilis">Eocorythoderus incredibilis</a></i> se fait passer pour une larve de termite et se fait ainsi transporter par les termites dans leur nid, que le scarabée parasite.</li></ul>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Dans_la_culture">Dans la culture</h2></div>
<ul><li>Le film <i><a href="La_Citadelle_assi%C3%A9g%C3%A9e" title="La Citadelle assiégée">La Citadelle assiégée</a></i> raconte l'histoire fictive, mais tournée avec de vrais insectes, d'une termitière attaquée par des <a href="Fourmis" class="mw-redirect" title="Fourmis">fourmis</a> <a href="Dorylus" title="Dorylus">magnans</a> dans la <a href="Savane" title="Savane">savane</a> africaine.</li></ul>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Notes_et_références"><span id="Notes_et_r.C3.A9f.C3.A9rences"></span>Notes et références</h2></div>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Notes">Notes</h3></div>
<div class="references-small lower-alpha" style=""><div class="mw-references-wrap"><ol class="references" data-mw-group="alpha">
<li id="cite_note-4"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-4">↑</a> </span><span class="reference-text">Les individus ailés sont appelés « potofios » en Guyane, ou éventuellement « cotofios ». Ce terme serait une déformation du créole « mopècotofio » (mon père Cotofio), qui serait une référence au Père Cotofio, un curé de Cayenne dont la forme de la soutane rappelait les ailes des termites<sup id="cite_ref-3" class="reference"><a href="#cite_note-3"><span class="cite-bracket">[</span>3<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.</span>
</li>
</ol></div>
</div>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Références"><span id="R.C3.A9f.C3.A9rences"></span>Références</h3></div>
<div class="references-small decimal" style=""><div class="mw-references-wrap mw-references-columns"><ol class="references">
<li id="cite_note-TESSE-1"><span class="reference-text">
<abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> S. Kambhampati, P. Eggleton, <i>Termites, evolution, sociality, symbioses, ecology</i>, T. Abe, D. Bignell, M. Higashi, Kluwer Academic Publisher, Dortdrecht, 2000</span>
</li>
<li id="cite_note-2"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-2">↑</a> </span><span class="reference-text"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> <a rel="nofollow" class="external text" href="http://palaios.sepmonline.org/cgi/content/abstract/19/1/68">Advanced Early Jurassic Termite (Insecta: Isoptera) Nests: Evidence From the Clarens Formation in the Tuli Basin, Southern Africa</a></span>
</li>
<li id="cite_note-3"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-3">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="2019"><cite class="italique">Les petites bêtes des jardins de Guyane</cite>, Office National des Forêts, <time>2019</time>, 272 <abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a> <span class="nowrap">978-2-84207-396-1</span>)</small>, La danse nuptiale des cotofios, page 80<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=book&rft.btitle=Les+petites+b%C3%AAtes+des+jardins+de+Guyane&rft.pub=Office+National+des+For%C3%AAts&rft.date=2019&rft.pages=La+danse+nuptiale+des+cotofios%2C+page+80&rft.tpages=272&rft.isbn=978-2-84207-396-1&rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ATermite"></span></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-5"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-5">↑</a> </span><span class="reference-text">Inward et al, <i>Death of an order: a comprehensive molecular phylogenetic study confirms that termites are eusocial cockroaches</i> <small class=" noarchive"><a href="Digital_Object_Identifier" title="Digital Object Identifier">DOI</a> <a rel="nofollow" class="external text" href="https://dx.doi.org/10.1098%2Frsbl.2007.0102">10.1098/rsbl.2007.0102</a></small>.</span>
</li>
<li id="cite_note-6"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-6">↑</a> </span><span class="reference-text">Legendre et al., <i>The phylogeny of termites (Dictyoptera: Isoptera) based on mitochondrial and nuclear markers: Implications for the evolution of the worker and pseudergate castes, and foraging behaviors</i>, <small class=" noarchive"><a href="Digital_Object_Identifier" title="Digital Object Identifier">DOI</a> <a rel="nofollow" class="external text" href="https://dx.doi.org/10.1016%2Fj.ympev.2008.04.017">10.1016/j.ympev.2008.04.017</a></small></span>
</li>
<li id="cite_note-7"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-7">↑</a> </span><span class="reference-text">Lo et al., <i><a rel="nofollow" class="external text" href="http://rsbl.royalsocietypublishing.org/content/3/5/562.full">Save Isoptera: A comment on Inward et al.</a></i></span>
</li>
<li id="cite_note-8"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-8">↑</a> </span><span class="reference-text"><a rel="nofollow" class="external free" href="https://agritrop.cirad.fr/580482/9/580482.pdf">https://agritrop.cirad.fr/580482/9/580482.pdf</a></span>
</li>
<li id="cite_note-9"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-9">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="2001"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> J.-L. Clément, A.-G. Bagnères, P. Uva, L. Wilfert, A. Quintana, J. Reinhard, S. Dronnet, « <cite style="font-style:normal" lang="en">Biosystematics of <i>Reticulitermes</i> termites in Europe : morphological, chemical and molecular data</cite> », <i><span class="lang-en" lang="en">Insectes sociaux</span></i>, <abbr class="abbr" title="volume">vol.</abbr> 48, <time>2001</time>, <abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr> <span class="nowrap">202-215</span> <small style="line-height:1em;">(<a href="Digital_Object_Identifier" title="Digital Object Identifier">DOI</a> <span class=" noarchive nowrap"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://dx.doi.org/10.1007/PL00001768">10.1007/PL00001768</a></span>)</small><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&rft.genre=article&rft.atitle=Biosystematics+of+%27%27Reticulitermes%27%27+termites+in+Europe&rft.jtitle=Insectes+sociaux&rft.stitle=morphological%2C+chemical+and+molecular+data&rft.date=2001&rft.volume=48&rft.pages=202-215&rft_id=info%3Adoi%2F10.1007%2FPL00001768&rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ATermite"></span></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-10"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-10">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="2005"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> J. Austin, A. Szalanski, R. Scheffrahn, M. Messenger, S. Dronnet, A.-G. Bagnères, « <cite style="font-style:normal" lang="en">Genetic Evidence for the Synonymy of Two Reticulitermes Species : <i>Reticulitermes flavipes</i> and <i>Reticulitermes santonensis</i></cite> », <i><span class="lang-en" lang="en">Annals of the Entomological Society of America</span></i>, <abbr class="abbr" title="volume">vol.</abbr> 98, <abbr class="abbr" title="numéro">n<sup>o</sup></abbr> 3, <time class="nowrap" datetime="2005-05" data-sort-value="2005-05">mai 2005</time>, <abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr> <span class="nowrap">395-401</span> <small style="line-height:1em;">(<a href="Digital_Object_Identifier" title="Digital Object Identifier">DOI</a> <span class=" noarchive nowrap"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://dx.doi.org/10.1603/0013-8746%282005%29098%5B0395%3AGEFTSO%5D2.0.CO%3B2">10.1603/0013-8746(2005)098[0395:GEFTSO]2.0.CO;2</a></span>, <a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.researchgate.net/publication/232682697_Genetic_Evidence_for_the_Synonymy_of_Two_Reticulitermes_Species_Reticulitermes_flavipes_and_Reticulitermes_santonensisI">lire en ligne</a>, consulté le <time class="nowrap" datetime="2021-02-16" data-sort-value="2021-02-16">16 février 2021</time>)</small><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&rft.genre=article&rft.atitle=Genetic+Evidence+for+the+Synonymy+of+Two+Reticulitermes+Species&rft.jtitle=Annals+of+the+Entomological+Society+of+America&rft.issue=3&rft.stitle=%27%27Reticulitermes+flavipes%27%27+and+%27%27Reticulitermes+santonensis%27%27&rft.date=2005-05&rft.volume=98&rft.pages=395-401&rft_id=info%3Adoi%2F10.1603%2F0013-8746%282005%29098%5B0395%3AGEFTSO%5D2.0.CO%3B2&rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ATermite"></span></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-termite.html#s17-11"><span class="reference-text"><a rel="nofollow" class="external free" href="https://fr.encarta.msn.com/encyclopedia_761574832_2____17/termite.html#s17">http://fr.encarta.msn.com/encyclopedia_761574832_2____17/termite.html#s17</a></span>
</li>
<li id="cite_note-Gaumont-12"><span class="reference-text">Robert Gaumont Universalis 2007</span>
</li>
<li id="cite_note-13"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-13">↑</a> </span><span class="reference-text"><a rel="nofollow" class="external free" href="http://www.ird.fr/fr/actualites/fiches/2007/fas283.pdf">http://www.ird.fr/fr/actualites/fiches/2007/fas283.pdf</a></span>
</li>
<li id="cite_note-14"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-14">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="EngelBardenRiccioGrimaldi2016"><span class="ouvrage" id="Michael_S._EngelPhillip_BardenMark_L._RiccioDavid_A._Grimaldi2016"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> Michael S. Engel, Phillip Barden, Mark L. Riccio et David A. Grimaldi, « <cite style="font-style:normal" lang="en">Morphologically Specialized Termite Castes and Advanced Sociality in the Early Cretaceous</cite> », <i><span class="lang-en" lang="en">Current Biology</span></i>, <time class="nowrap" datetime="2016-02-11" data-sort-value="2016-02-11">11 février 2016</time> <small style="line-height:1em;">(<a href="Digital_Object_Identifier" title="Digital Object Identifier">DOI</a> <span class=" noarchive nowrap"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://dx.doi.org/10.1016/j.cub.2015.12.061">10.1016/j.cub.2015.12.061</a></span>, <a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.cell.com/current-biology/abstract/S0960-9822(16)00042-7?_returnURL=http%3A%2F%2Flinkinghub.elsevier.com%2Fretrieve%2Fpii%2FS0960982216000427%3Fshowall%3Dtrue">lire en ligne</a>, consulté le <time class="nowrap" datetime="2016-02-18" data-sort-value="2016-02-18">18 février 2016</time>)</small><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&rft.genre=article&rft.atitle=Morphologically+Specialized+Termite+Castes+and+Advanced+Sociality+in+the+Early+Cretaceous&rft.jtitle=Current+Biology&rft.aulast=Engel&rft.aufirst=Michael+S.&rft.au=Phillip+Barden&rft.au=Mark+L.+Riccio&rft.au=David+A.+Grimaldi&rft.date=2016-02-11&rft_id=info%3Adoi%2F10.1016%2Fj.cub.2015.12.061&rft_id=http%3A%2F%2Fwww.cell.com%2Fcurrent-biology%2Fabstract%2FS0960-9822%2816%2900042-7%3F_returnURL%3Dhttp%253A%252F%252Flinkinghub.elsevier.com%252Fretrieve%252Fpii%252FS0960982216000427%253Fshowall%253Dtrue&rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ATermite"></span></span></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-15"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-15">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Cooke_2022"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> <a href="Lucy_Cooke" title="Lucy Cooke">Lucy Cooke</a>, <cite class="italique" lang="en">Bitch. On the female of the species</cite>, New York, Basic Books, <time>2022</time>, 370 <abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a> <span class="nowrap">978-1541674899</span>)</small>, <abbr class="abbr" title="page">p.</abbr> 174<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=book&rft.btitle=Bitch.+On+the+female+of+the+species&rft.place=New+York&rft.pub=Basic+Books&rft.au=Lucy+Cooke&rft.date=2022&rft.pages=174&rft.tpages=370&rft.isbn=978-1541674899&rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ATermite"></span></span></span>
</li>
<li id="cite_note-16"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-16">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Vogt2014"><span class="ouvrage" id="Richard_C._Vogt2014">Richard C. <span class="nom_auteur">Vogt</span> (<abbr class="abbr" title="traduction">trad.</abbr> Valérie Garnaud-d'Ersu), <cite class="italique">La forêt vierge à la loupe</cite> [« Rain Forest »], Larousse, <time>2014</time>, 64 <abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a> <span class="nowrap">978-2-03-589818-0</span>)</small>, Jour et nuit pages 36 et 37<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=book&rft.btitle=La+for%C3%AAt+vierge+%C3%A0+la+loupe&rft.pub=Larousse&rft.aulast=Vogt&rft.aufirst=Richard+C.&rft.date=2014&rft.pages=Jour+et+nuit+pages+36+et+37&rft.tpages=64&rft.isbn=978-2-03-589818-0&rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ATermite"></span></span></span>.</span>
</li>
</ol></div>
</div>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Voir_aussi">Voir aussi</h2></div>
<style data-mw-deduplicate="TemplateStyles:r194021218">
/* start https://fr.wikipedia.org/ */
.mw-parser-output .autres-projets>.titre{text-align:center;margin:0.2em 0}.mw-parser-output .autres-projets>ul{margin:0;padding:0}.mw-parser-output .autres-projets>ul>li{list-style:none;margin:0.2em 0;text-indent:0;padding-left:24px;min-height:20px;text-align:left;display:block}.mw-parser-output .autres-projets>ul>li>a{font-style:italic}@media(max-width:720px){.mw-parser-output .autres-projets{float:none}}
/* end https://fr.wikipedia.org/ */
</style>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Bibliographie">Bibliographie</h3></div>
<ul><li>Alba Zaremski, Daniel Fouquet et Dominique Louppe, <i>Les Termites dans le monde</i>, Ed. Quae, Versailles, 2009, 93 p. <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a> <span class="nowrap">978-2-7592-0343-7</span>)</small></li>
<li><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> Takuya Abe, David Edward Bignell et Masahiko Higashi (dir.), <i>Termites : evolution, sociality, symbioses, ecology</i>, Kluwer Academic Publishers, Dordrecht ; Boston ; Londres, 2000, 466 p. <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a> <span class="nowrap">0-7923-6361-2</span>)</small> (réimprimé en 2002 en 2 tomes)</li>
<li><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> Krishna, Grimaldi, Krishna et Engel, 2013 : <i>Treatise on the Isoptera of the world.</i> Bulletin of the American Museum of Natural History, <abbr class="abbr" title="numéro">n<sup>o</sup></abbr> 377, <abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr> <span class="nowrap">1-2704</span> (<a rel="nofollow" class="external text" href="http://digitallibrary.amnh.org/dspace/handle/2246/6430">texte intégral</a>).</li></ul>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Filmographie">Filmographie</h3></div>
<ul><li><i>Agression et génétique chez un termite européen - Ouverture et fermeture des sociétés de "Reticulitermes lucifugus"</i>, sous la direction scientifique de Jean-Luc Clement, film réalisé par Alain R. Devez, SFRS (distrib.), Vanves, 1982, 21 min (DVD).</li>
<li><i>Termites attack</i>, film réalisé par Robert Esposito, auteur Thierry Berrod, SFRS (distrib.), Vanves, 2003, 52 min (VHS).</li>
<li><i>Termites en capitale</i>, film réalisé par Marcel Dalaise, Cité des Sciences et de l'Industrie, Paris, 2003, 10 min (VHS).</li>
<li><i><a href="La_Citadelle_assi%C3%A9g%C3%A9e" title="La Citadelle assiégée">La Citadelle assiégée</a></i>, documentaire scénarisé de <a href="Philippe_Calderon" title="Philippe Calderon">Philippe Calderon</a>, <a href="TFM_Distribution" title="TFM Distribution">TFM Distribution</a>, 2006, 82 min.</li></ul>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Articles_connexes">Articles connexes</h3></div>
<ul><li><a href="Eusocialit%C3%A9" title="Eusocialité">Eusocialité</a>, mode de vie des animaux sociaux tels que les termites ou les fourmis</li>
<li><a href="Termitophilie" title="Termitophilie">Termitophilie</a></li>
<li><a href="Termitophagie" title="Termitophagie">Termitophagie</a></li></ul>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Liens_externes">Liens externes</h3></div>
<ul><li><span class="ouvrage" id="ADW"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> <i><a href="Animal_Diversity_Web" title="Animal Diversity Web">Animal Diversity Web</a></i> : <a rel="nofollow" class="external text" href="http://animaldiversity.org/accounts/Isoptera/">Isoptera</a></span></li>
<li><span class="ouvrage" id="BioLib"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> <i><a href="BioLib" title="BioLib">BioLib</a></i> : <a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.biolib.cz/en/taxon/id16957/">Isoptera Brullé, 1832</a></span></li>
<li><span class="ouvrage" id="ITIS"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langues : français et anglais">(fr + en)</abbr> <i><a href="Syst%C3%A8me_d'information_taxonomique_int%C3%A9gr%C3%A9" title="Système d'information taxonomique intégré">ITIS</a></i> : <a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=102430">Isoptera Brullé, 1832 <b>Non valide</b></a></span></li>
<li><span class="ouvrage" id="ITIS"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langues : français et anglais">(fr + en)</abbr> <i><a href="Syst%C3%A8me_d'information_taxonomique_int%C3%A9gr%C3%A9" title="Système d'information taxonomique intégré">ITIS</a></i> : <a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=666640">Blattoidea Latreille, 1810</a></span></li>
<li><span class="ouvrage" id="CatalogueofLife"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> <i><span class="lang-en" lang="en"><a href="Catalogue_of_Life" title="Catalogue of Life">Catalogue of Life</a></span></i> : <a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/4V3">Blattoidea Latreille, 1810</a> <small>(consulté le <time class="nowrap" datetime="2025-06-30" data-sort-value="2025-06-30">30 juin 2025</time>)</small></span></li>
<li><span class="ouvrage" id="GISD"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> <i><a href="Global_Invasive_Species_Database" title="Global Invasive Species Database">GISD</a></i> : <a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.iucngisd.org/gisd/species.php?sc=61"><small>espèce</small> <i>Coptotermes intrudens</i>, Isoptera envahissante</a></span></li>
<li><span class="ouvrage" id="NCBI"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> <i><a href="National_Center_for_Biotechnology_Information" title="National Center for Biotechnology Information">NCBI</a></i> : <a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.ncbi.nlm.nih.gov/Taxonomy/Browser/wwwtax.cgi?mode=Info&id=7499">Termitoidae</a> (<a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.ncbi.nlm.nih.gov/Taxonomy/Browser/wwwtax.cgi?lin=s&p=has_linkout&id=7499">taxons inclus</a>)</span></li></ul>
<ul id="bandeau-portail" class="bandeau-portail"><li><span class="bandeau-portail-element"><span class="bandeau-portail-icone"><span class="noviewer" typeof="mw:File"></span></span> <span class="bandeau-portail-texte">Portail de l’entomologie</span> </span></li> <li><span class="bandeau-portail-element"><span class="bandeau-portail-icone"><span class="noviewer skin-invert-image" typeof="mw:File"></span></span> <span class="bandeau-portail-texte">Portail du bois et de la forêt</span> </span></li> <li><span class="bandeau-portail-element"><span class="bandeau-portail-icone"><span class="noviewer" typeof="mw:File"></span></span> <span class="bandeau-portail-texte">Portail de la protection des cultures</span> </span></li> </ul></div><!--htdig_noindex--><div><div class="zim-footer">
Cet article est issu de <a class="external text" title="Dernière modification le 2025-07-30" href="https://fr.wikipedia.org/wiki/?title=Termite&oldid=227701748">Wikipédia</a>. Sauf mention contraire, le texte est disponible sous <a class="external text" href="https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/deed.fr">Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0</a>. Des conditions supplémentaires peuvent s’appliquer aux fichiers multimédias.
</div>
</div><!--/htdig_noindex--></div>
</div>
</main>
</div>
</div>
</div>
<script src="./_webp_/webpHandler.js"></script>
</body></html>